การดูแลตัวเองหลังคลอดและการวางแผนครอบครัว

หญิงตั้งครรภ์จะรู้สึกผ่อนคลายหลังคลอดบุตร และระบบต่างๆ ในร่างกายจะกลับเข้าสู่สภาวะปกติ ช่วงนี้มักจะใช้เวลา 6 สัปดาห์ และเรียกว่าระยะหลังคลอด การดูแลที่เหมาะสมเป็นสิ่งสำคัญในช่วงนี้ การตรวจสุขภาพหลังคลอดจึงควรดำเนินการหลังจากระยะหลังคลอด เพื่อให้แน่ใจว่าการฟื้นตัวนั้นจะสมบูรณ์ดี  นอกจากนี้ นี่ยังเป็นเวลาที่เหมาะสมสำหรับคู่รักในการปรึกษาหารือเกี่ยวกับวิธีการคุมกำเนิดสำหรับการวางแผนครอบครัวเพื่อให้เกิดรากฐานที่ดีสำหรับการชีวิตครอบครัวในอนาคต

น้ำคาวปลาคืออะไร
มดลูกจะกลับสู่ขนาดปกติก่อนตั้งครรภ์ภายหลังการคลอดบุตร เนื้อเยื่อที่สูญเสียออกจากช่องคลอดเรียกว่า น้ำคาวปลา

  • ในช่วงสองสามวันแรกถึง 1 สัปดาห์ จะมีน้ำคาวปลาซึ่งมีสีแดงออกมาจำนวนมาก
  • สีของน้ำคาวปลาจะกลายเป็นสีชมพูและจะหายไปในสัปดาห์ถัดจากนั้น
  • ภายหลัง มันจะกลายเป็นสีขาวออกมาและค่อยๆหายไปเอง
  • โดยปกติจะใช้เวลา 2 ถึง 6 สัปดาห์ น้ำคาวปลาก็จะหายไป
  • การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่สามารถกระตุ้นสมองให้หลั่งฮอร์โมนมากขึ้นซึ่งช่วยให้มดลูกหดตัวและกลับสู่ขนาดปกติ ระยะที่มีน้ำคาวปลาก็จะสั้นลง อย่างไรก็ตาม สำหรับผู้ที่ให้ลูกในระยะเวลาเพียงสั้นๆ หลังจากที่หยุดให้นม น้ำคาวปลาอาจเปลี่ยนจากสีชมพูหรือสีขาวกลับกลายเป็นสีแดงก่อนที่จะค่อยๆ หายไป

เมื่อใดที่ควรขอรับคำปรึกษาจากแพทย์
ถ้าเมื่อใดที่จำนวนน้ำคาวปลาเพิ่มขึ้นและมีกลิ่นไม่พึงประสงค์ หรือมีไข้และปวดท้องน้อย นี่เป็นเวลาที่คุณควรขอเข้ารับคำปรึกษาจากแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยและจัดการอย่างเหมาะสม

เมื่อใดที่ประจำเดือนจะกลับมา

  • ประจำเดือนมักจะกลับมาภายใน 4-6 สัปดาห์ สำหรับคุณแม่ที่ไม่ได้ให้นมบุตรด้วยตัวเอง แต่สำหรับคุณแม่ที่ให้นมบุตรด้วยตนเองแล้ว ประจำเดือนจะกลับมาภายหลังให้นม
  • ถึงแม้ว่าประจำเดือนจะยังไม่กลับมา คู่รักก็ควรที่จะใช้วิธีการคุมกำเนิดที่เชื่อถือได้เมื่อใดก็ตามที่มีเพศสัมพันธ์อีกครั้ง

 

ทำไมจึงปัสสาวะบ่อยและรู้สึกปวดร้อนขณะถ่ายปัสสาวะ
การปวดปัสสาวะบ่อยและการรู้สึกปวดแสบปวดร้อนขณะปัสสาวะอาจเป็นอาการของการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ซึ่งไม่ใช่เรื่องแปลกในหมู่ผู้หญิงหลังคลอด โปรดปรึกษาแพทย์ถ้าหากมีอาการเหล่านี้

เหตุใดจึงมีผมร่วงเป็นจำนวนมาก

  • ในระหว่างตั้งครรภ์ ผมบนหนังศีรษะอยู่ในระยะการเจริญเติบโต แต่หลังคลอดสภาวะการเปลี่ยนแปลงและเส้นผมจะกลับเข้าสู่ระยะพักฟื้น จึงมีผมร่วงมากอย่างเห็นได้ชัด
  • สภาวะนี้จะอยู่นาน 4 ถึง 20 สัปดาห์ หลังจากการคลอด และจะกลับมาเป็นปกติภายใน 6 เดือนหลังการคลอดโดยไม่ต้องเข้ารับการบำบัดใดๆ ดังนั้นจึงไม่จำเป็นต้องเป็นกังวลไป
  • อาการผมร่วงจะสังเกตเห็นได้น้อยลงในครรภ์ถัดๆ ไป

อาหารที่แนะนำหลังคลอดมีอะไรบ้าง

  • ควรรักษาสมดุลการรับประทานอาหารและเลือกอาหารจากอาหารหลัก 5 หมู่ กล่าวคือ นมและเนื้อสัตว์หรือเนื้อปลา ไข่และผักหรือผลไม้ (รวมถึงถั่ว) และธัญพืช (ข้าว ก๋วยเตี๋ยว และขนมปัง) สัดส่วนที่เหมาะสมสำหรับการรับประทานอาหารหลัก 5 หมู่นี้จะช่วยให้คุณแม่ฟื้นตัวจากการคลอดและเตรียมพร้อมสำหรับการให้นมบุตร
  • เนื่องจากการทำงานของตับของเด็กแรกเกิดอาจจะยังไม่สมบูรณ์เต็มที่ ดังนั้นคุณแม่ที่ให้นมบุตรด้วยตัวเองควรหลีกเลี่ยงจากการรับประทานยาโดยไม่ได้รับคำปรึกษาจากแพทย์

จะดูแลรักษาแผลผ่าคลอดได้อย่างไร

  • ทำความสะอาดแผลทุกครั้งหลังถ่ายปัสสาวะและทำความสะอาดช่องทวารด้วยฝักบัว
  • เปลี่ยนผ้าอนามัยให้ถี่ขึ้นและรักษาสุขอนามัยส่วนบุคคลซึ่งจะช่วยทำให้แผลหายเร็วขึ้นได้
  • หากมีบาดแผลเปิด หรือมีสัญญาณของการติดเชื้อ ให้ปรึกษาแพทย์

จะดูแลรักษาแผลที่ท้องได้อย่างไร

  • หากไม่มีสัญญาณของแผลเปิดหรือการติดเชื้อหลังจากตัดไหมเย็บแผล คุณแม่สามารถอาบน้ำได้ตามปกติ
  • ถ้าแผลมีอาการบวม แดง ร้อน ปวดเมื่อย หรือมีของเหลวไหลซึมออกมา ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยโดยทันที

หลังจากคลอดบุตรการมีเพศสัมพันธ์สามารถกลับมาเป็นปกติได้เมื่อใด?

  • หลังการคลอดบุตร ร่างกายจำเป็นต้องใช้เวลาฟื้นฟูเพื่อกลับคืนสู่สภาพก่อนการตั้งครรภ์ ช่วงนี้ เรียกว่าระยะหลังคลอด โดยทั่วไปจะใช้เวลา 6 สัปดาห์
  • เมื่อพ้นระยะหลังคลอดไปแล้ว น้ำคาวปลาจะใส มดลูกจะกลับเข้าอู่ตามธรรมชาติ เยื่อบุโพรง มดลูกจะฟื้นตัว ปากมดลูกจะปิด เยื่อบุช่องคลอดจะกลับคืนสู่ปกติและแผลในช่องท้องหรือแผล ฝีเย็บจะหายเป็นปกติ ในตอนนี้สามารถที่จะกลับมามีเพศสัมพันธ์ได้หากคุณแม่มีความพร้อม ทางด้านอารมณ์และร่างกาย

ข้อควรทราบเมื่อกลับมามีเพศสัมพันธ์มีอะไรบ้าง?

  • เมื่อกลับมามีเพศสัมพันธ์หลังจากคลอดบุตร คุณแม่จะรู้สึกว่าช่องคลอดของเธอแห้งในบางครั้ง ตลอดจนมีอาการปวดเล็กน้อยและรู้สึกแปลกๆ บริเวณฝีเย็บ สาเหตุส่วนใหญ่เป็นผลมาจากปัจจัย ทางจิตวิทยา เธอจะสามารถค่อยๆ คุ้นชินหลังจากที่มีเพศสัมพันธ์หลายครั้งและความรู้สึกไม่ สบายเหล่านี้จะค่อยๆ หายไปตามธรรมชาติ
  • ควรหลีกเลี่ยงการใช้ท่วงท่าและการสอดใส่ที่รุนแรงในช่วงเริ่มต้นใหม่ของการมีเพศสัมพันธ์ ควรให้ความสำคัญกับสิ่งที่ทำให้คุณแม่รู้สึกดี
  • ควรขอรับการตรวจสุขภาพหากมีเลือดออก เจ็บปวดหรือยากลำบากในขณะมีเพศสัมพันธ์

จะเกิดแผลปริเนื่องจากการมีกิจกรรมทางเพศหลังจากการคลอดหรือไม่?
กล่าวโดยทั่วไปคือ แผลฝีเย็บจะหายไปเองหลังคลอด ดังนั้นการมีเพศสัมพันธ์จะไม่ทำให้เกิดแผลปริ

เมื่อใดที่ควรคุมกำเนิด?

แม้ว่าการตกไข่มักจะไม่เกิดขึ้นใน 4 สัปดาห์แรกหลังคลอด แต่เพื่อหลีกเลี่ยงการตั้งครรภ์คู่รักก็ ควรที่จะใช้วิธีการคุมกำเนิดที่ปลอดภัยเมื่อพวกเขากลับมามีเพศสัมพันธ์อีกครั้งทันที ศูนย์สุขภาพ เพื่อแม่และเด็กบริการให้คำแนะนำด้านการคุมกำเนิดอย่างมืออาชีพแก่สุภาพสตรี

(Content revised 06/2017)